Xuất khẩu dầu Iran lao dốc xuống đáy 6 năm, nguy cơ siết chặt nguồn cung dầu toàn cầu

Xuất khẩu dầu của Iran trong tháng 5 đã giảm xuống mức thấp nhất trong ít nhất 6 năm qua khi lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ tiếp tục gây sức ép lên hoạt động vận chuyển năng lượng của nước này. Diễn biến này làm gia tăng lo ngại về nguy cơ thắt chặt nguồn cung trên thị trường dầu mỏ toàn cầu trong bối cảnh khu vực Trung Đông vẫn tiềm ẩn nhiều bất ổn.

Xuất khẩu dầu Iran giảm mạnh sau lệnh phong tỏa của Mỹ

Theo dữ liệu vận tải biển từ Vortexa, xuất khẩu dầu thô và khí ngưng tụ của Iran chỉ đạt trung bình khoảng 209.000 thùng/ngày trong tháng 5, giảm mạnh so với mức 1,34 triệu thùng/ngày của tháng 4 và gần 1,9 triệu thùng/ngày trong tháng 3.

Đây là mức xuất khẩu thấp nhất kể từ giai đoạn cuối năm 2019 – đầu năm 2020, thời điểm Mỹ triển khai chiến dịch “gây sức ép tối đa” đối với Iran trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Donald Trump.

Nguyên nhân chính đến từ việc Mỹ bắt đầu thực thi lệnh phong tỏa hải quân đối với các tàu ra vào cảng Iran từ ngày 13/4. Hoạt động này đã làm gián đoạn đáng kể dòng chảy dầu xuất khẩu của Tehran.

Eo biển Hormuz và rủi ro vận tải làm gia tăng áp lực

Theo các chuyên gia, sự sụt giảm xuất khẩu không chỉ xuất phát từ các biện pháp kiểm soát của Mỹ mà còn do những rủi ro an ninh gia tăng tại khu vực Trung Đông.

Bà Claire Jungman, chuyên gia phân tích của Vortexa, cho rằng tình trạng gián đoạn quanh eo biển Hormuz, lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ cùng tâm lý e ngại rủi ro từ phía chủ tàu, nhà khai thác, công ty bảo hiểm và các đối tác thương mại đang khiến hoạt động xuất khẩu dầu của Iran gặp nhiều khó khăn.

Trong bối cảnh đó, dòng chảy dầu từ nhiều quốc gia sản xuất lớn trong khu vực như Saudi Arabia, Kuwait, Iraq và United Arab Emirates cũng chịu tác động do hoạt động vận tải qua khu vực eo biển Hormuz bị gián đoạn.

Lượng dầu tồn trữ trên biển vẫn ở mức rất lớn

Dữ liệu từ công ty phân tích hàng hóa Kpler cho thấy xuất khẩu dầu của Iran trong tháng 5 đạt khoảng 260.000 thùng/ngày, cao hơn đôi chút so với ước tính của Vortexa nhưng vẫn là mức thấp nhất trong vòng 6 năm.

Theo Kpler, Iran hiện vẫn còn khoảng 147 triệu thùng dầu thô và khí ngưng tụ được lưu trữ trên các tàu ngoài khơi. Trong số này, khoảng 67 triệu thùng đang bị mắc kẹt tại khu vực Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman.

Dù vậy, lượng dầu tồn trữ trên biển đã giảm đáng kể so với mức đỉnh gần 190 triệu thùng ghi nhận vào cuối tháng 4, khi ngày càng nhiều tàu chở dầu hoàn tất việc giao hàng tại China.

Ông Iman Nasseri, chuyên gia của FGE NexantECA, cho rằng khoảng 55 triệu thùng dầu của Iran hiện đang nằm trên các tàu bị mắc kẹt trong khu vực chịu ảnh hưởng bởi lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ.

Trung Quốc giảm nhập khẩu dầu từ Iran

Trung Quốc tiếp tục là khách hàng mua dầu lớn nhất của Iran. Tuy nhiên, dữ liệu từ Kpler cho thấy lượng dầu thô Iran nhập khẩu vào Trung Quốc trong tháng 5 đã giảm xuống còn 1,1 triệu thùng/ngày, mức thấp nhất kể từ tháng 1/2025.

Theo ông Homayoun Falakshahi, chuyên gia phân tích của Kpler, nếu lệnh phong tỏa kéo dài thêm khoảng hai tháng nữa, Iran có thể đối mặt nguy cơ không còn đủ nguồn dầu để duy trì xuất khẩu ổn định sang thị trường Trung Quốc.

Thị trường dầu toàn cầu đối mặt thêm áp lực nguồn cung

Giới phân tích nhận định xuất khẩu dầu sụt giảm mạnh sẽ gây áp lực lớn lên nguồn thu ngân sách của Iran bởi năng lượng vẫn là trụ cột quan trọng của nền kinh tế nước này.

Tuy nhiên, tác động không chỉ dừng lại ở Iran. Trong bối cảnh thị trường dầu thế giới đang theo dõi sát sao tình hình Trung Đông, việc nguồn cung từ Iran bị thu hẹp có thể khiến cán cân cung – cầu toàn cầu thêm căng thẳng.

Nếu hoạt động vận tải quanh eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn trong thời gian dài, giá dầu có thể chịu áp lực tăng trở lại do lo ngại thiếu hụt nguồn cung từ khu vực sản xuất năng lượng quan trọng nhất thế giới.

Triển vọng thị trường

Diễn biến xuất khẩu dầu của Iran trong những tháng tới sẽ là một trong những yếu tố được thị trường năng lượng toàn cầu theo dõi sát sao. Khả năng phục hồi xuất khẩu phụ thuộc lớn vào tình hình an ninh tại Trung Đông, hiệu quả của các biện pháp phong tỏa từ Mỹ và mức độ gián đoạn tại eo biển Hormuz.

Bất kỳ biến động nào liên quan đến nguồn cung dầu từ Iran đều có thể tác động trực tiếp đến giá dầu thế giới, lạm phát toàn cầu và triển vọng tăng trưởng kinh tế của nhiều quốc gia nhập khẩu năng lượng.